فروشگاه آنلاین دیزی سرای دایی ابراهیم

هنر سفال و سفالگری ( به انگلیسی: pottery ) یکی از قدیمی ترین و گسترده ترین هنرهای تزئینی است که در سراسر دنیا و از سال های بسیار دور بین جوامع رواج داشته است. در این هنر اشیا، قطعات هنری و تزئینی مختلف از گل ساخته می شوند..

هنر سفالگری چیست؟

در اکثر موارد اشیا و قطعاتی که با استفاده از گل ساخته می شوند کاربردی بوده و از آنها برای موارد مختلف استفاده می شود. برای مثال برخی از این ظروف برای نگهداری مایعات یا به عنوان ظروف غذا خوری مانند کاسه و بشقاب مورد استفاده قرار می گیرند.

هنر سفالگری

این هنر را می توان در ابعاد مختلف و برای تولید قطعات هنری متنوعی مورد استفاده قرار داد. امروزه هنر سفالگری هنوز هم محبوبیت و رواج همیشگی خود را دارد و می توان آن را به عنوان یکی از شاخه های اصلی هنرهای تزئینی و کار با دست در نظر گرفت.

تاریخچه سفالگری در هنر

سفالگری سال های بسیار زیادی است که با استفاده گل و خاک رس، اجسام و ظروف سفالی متنوعی را می سازند.

از زمانی که آتش کشف شد، ساخت ظروف سفالی نیز چندان دور از انتظار نبود و این ظروف از سال هایی بسیار دور با دست ساخته می شده اند. گلدان های سفالی که دهانه آنها با انگشتان دست شکل داده شده است، احتمالا اولین سفال های ساخته شده به دست بشر بوده اند.

گلدان های کلافی بلند گلی که در دماهای پایین پخته شدند و بسیار شکننده و متخلخل بودند نیز جزو اولین کارهای ساخته شده با گل بوده اند.

در آن دوره سفالگران با تکنیک ها و ابزارهای اولیه ای که در اختیار داشتند انواع ظروف و اشیای سفالی را می ساختند. معمولا این قطعات برای اهداف عملی و کاربردی استفاده می شدند. برخی از این قطعات و اشیا نیز معرف خدایان باستان بودند و کاربرد تزئینی داشتند.

سفالگری در تمدن مصر باستان

تمدن های مصر باستان و خاورمیانه از خاک رس برای ساخت و ساز و مصارف خانگی در اوایل 5000 سال قبل از میلاد استفاده می کردند.

تا 4000 سال قبل از میلاد مصریان باستان در مقیاس های بسیار بزرگ تری درگیر سفالگری بودند. چینی های باستان نیز تا 3500 سال قبل از میلاد سفال سیاه تولید می کردند که ساختار آنها با پایه های گرد و تزئینات بافتنی شکل می گرفت.

همچنین نزدیک به 1000 سال قبل از میلاد چینی ها از چرخ سفالگری برای اولین بار استفاده کردند و لعاب های پیچیده تری را ساختند. معمولا آنها از سفال های خود در مراسم تدفین استفاده می کردند.

سفالگری در یونان به مسیر پیشرفت خود ادامه داد و آنها با استفاده از چرخ های سفالگری شروع به ایجاد فرم های نفیس تری کردند.

از طرفی کلمبیایی ها، ایبری های باستان، رومی های باستان و ژاپنی ها با ایجاد تزئینات برجسته تر روی قطعات سفالی، سفال های بسیار زیبایی را برای مصارف خانگی و همچنین کاربردهای مذهبی خلق کردند.

سفالگران اروپایی

در اواسط قرن هجدهم بود که سفالگران اروپایی برای نخستین بار شروع به فروش برخی از قطعات سفالی در بازار کردند.

این روند ادامه داشت تا این که بریتانیایی ها تولید لعاب های جدیدتر و قطعات سفارشی در کارخانه های ساخت سفال را شروع کردند.

در اواخر قرن هجدهم صنعت سفالگری به اوج پیشرفت خود رسید و سفالگران با دنبال کردن انواع بدنه ها و لعاب های جدیدتر، از قالب های به خصوصی برای تولید مقادیر انبوه محصولات سفالی استفاده کردند تا به این ترتیب محصولاتی یک دست و با کیفیت تر را در مقادیر بالا تولید کنند.

تحقیق در مورد سفالگری ایران

سفال ایرانی

با تحقیق در مورد هنر سفالگری می توان فهمید که این هنر چقدر قدمت دارد و به دوره های بسیار دوری بر میگردد. حتی می توان گفت که سفالگری جزو اولین کارهای هنری و صنعتی انجام شده به دست بشر بوده است.

حال اگر در مورد هنر سفالگری ایران تحقیق کنیم می بینیم که سفالگری در ایران هم قدمت بسیار زیادی دارد.

به نوعی می توان اصالت هنر قدیمی ایران را در سفالینه ها و ظروف گلی ساخته شده به دست بشر یافت. باستان شناسان قطعات و آثار گران بهای بسیار زیادی را در کاوش های خود به دست آورده اند.

می توان گفت که قدمت سفالگری در ایران به هشت هزار سال پیش بر می گردد. کوهستان ها و فلات های ایران منبع ارزشمندی از این آثار به جای مانده از گذشته هستند.

این آثار باستانی تنها یک قطعه گلی تاریخی و قدیمی نیستند. آنها می توانند حرف های زیادی برای گفتن داشته باشند و به ما اطلاعات بسیار ارزشمندی از تاریخ و سرگذشت مردم بدهند.

استفاده باستان شناسان از ظروف سفالی

تاریخ شناسان و باستان شناسان با کشف این آثار توانسته اند تحلیل های جالبی در خصوص نحوه زندگی ایرانیان باستان به دست آورند. اطلاعاتی که به ما در خصوص شیوه های سفالگری در گذشته، مراحل تغییر و پیشرفت این هنر و ظهور صنایع مرتبط می دهند.

هر یک از این آثار به دست آمده به یک دوره بر می گردد و می توان با استناد به آنها اطلاعات تاریخی ارزشمندی در خصوص هر دوره را به دست آورد.

نکته مهمتر تفاوت هایی است که در سفالینه های به دست آمده در هر دوره دیده می شود.

• تکنیک های ساخت سفال
• روش های به کار رفته در رنگ و لعاب دادن به کارها
• نوع و شکل ظروفی که در هر دوره ساخته شده اند

و مواردی از این دست همگی با هم تفاوت دارند. تحقیق در مورد هنر سفالگری می تواند به نوبه خود یک رشته مجزای بسیار جذاب باشد.

روش های ساخت سفال

سفالگری چیست به دو تعریف مجزا تقسیم می شود؛ یکی سفالگری دستی که در آن هنرمند از حرکت دستان خود برای شکل دادن به گل و ساخت سفال ها استفاده می کند و دومی هم روش سفالگری با چرخ سفالگری که در آن علاوه بر مهارت دست سفالگر، از یک چرخ مخصوص هم برای ساخت سفال ها استفاده می شود.

امروزه اکثر کارهای سفالی، خصوصا آنهایی که به تعداد انبوه تولید می شوند با استفاده از روش سفالگری با چرخ انجام می شوند.

در سفالگری بدون چرخ نیز از سه روش اصلی برای ساخت سفال ها استفاده می شود که این روش ها شامل روش پینچ یا فشاری، روش ساخت سفال به روش فیتیله ای و روش ورقه ای می شوند. روش برش، فشار دادن گل ها، شکل دادن به آنها و تکمیل قطعات در این روش ها با هم متفاوت است. برای مثال در روش فشاری تنها از فشار انگشت ها به گل رس شکل می دهند و در روش ورقه ای برش های زاویه دار گل های رس را به هم وصل می کنند.

فرایند کلی سفالگری به چه صورت است؟

ماده اولیه هنر کار با سفال، خاک رس است. این ترکیب یک ساختار انعطاف پذیر و قالب پذیر دارد و می توان در زمان ساخت قطعات آن را قالب زد تا یک شکل مشخص به آن داد.

سپس هنگام تکمیل شدن و پخت در کوره، این قالب سخت می شود و یک ساختار سخت اما شکننده را تشکیل می دهد.

این ترکیب دیگر توسط هیچ یک از عوامل خوردگی فلزات یا مواد آلی آسیب نمی بیند. این پخت و حرارت همچنین از بدنه رسی این قطعات در برابر آب نیز محافظت می کند.

در حالت عادی اگر درون یک ظرف سفالی اولیه آب بریزید، این ساختار فرو می ریزد. اما بعد از گرم شدن و حرارت دیدن تا 500 درجه سانتی گراد، ساختار نرم و منعطف اولیه از بین می رود و دیگر در آب حل نمی شود.

مورد مهم بعدی این که خاک رس در واقع یک ماده نسوز است و تنها ساختار آن در حرارت سخت می شود. حال در این مراحل و برای شکل دادن قطعات سفالی مختلف از ابزارها و تکنیک های مختلفی استفاده می شود که به دنبال آن می توان شاهد تنوع بالای قطعات و اشیای سفالی بود.

مراحل سفالگری

مراحل ساخت یک قطعه سفالی مانند گلدان یا ظروف به این صورت است که:

ابتدا باید ترکیب ماده اولیه که همان خاک رس و آب است را آماده کرد.

تهیه یک خاک رس با غلظت بسیار مناسب اهمیت زیادی دارد و این ترکیب نباید بیش از حد رقیق یا غلیظ باشد. اگر ترکیب اولیه به درستی تهیه نشود، محصولات ساخته شده در پایان استحکام کافی را ندارند.

در ادامه باید با ورز دادن کامل مخلوط رس ساخته شده، یک خمیر مناسب تهیه کرد و تمامی حباب های درون آن را حذف کرد.

بعد از آماده شدن خمیر رس، می توان شکل دادن به خمیر را آغاز کرد و از ابزار و دستگاه های مخصوص سفالگری برای ساخت قطعه مورد نظر استفاده کرد.

در این مرحله باید دقت زیادی در حرکات و نحوه شکل دادن به ظروف کرد، چرا که ظرافت و زیبایی قطعه نهایی در این مرحله مشخص می شود.

حال باید اجازه داد قطعه سفالی ساخته شده در معرض هوا قرار بگیرد و خشک شود.

بعد از خشک شدن کامل آن نوبت به مرحله پخت در کوره می رسد.

بعد از قرار دادن ظروف در کوره و تکمیل شدن پخت آنها، باید ظروف را خارج کرد و اجازه داد تا خنک شوند.

مراحل نهایی سفالگری

مرحله نهایی سفالگری مربوط به تزئینات و اضافه کردن لعاب یا پوشش به سطح ظروف سفالی ساخته شده می شود. این مراحل جزو مراحل زیبا سازی و تزئینی است و بسته به سلیقه می توان روی ظروف سفالی خام طرح ها و نقاشی های مختلف را اجرا کرد.

صاف کردن سطوح این ظروف برای اعمال نقش ها و رنگ ها ضرورت دارد تا سطح آنها صیقلی شده و بتوان با ظرافت بیشتری نقاشی روی سفال را ترسیم کرد.

در صورت لعاب کاری روی سطح ظروف سفالی برای افزایش استحکام و ماندگاری لعاب روی آنها، باید باز هم ظروف را در کوره پخت تا لعاب روی ظروف سفالی ثابت بماند.